काठमाडौं, २८ कार्तिक (एजेन्सी)। पछिल्लो समय बेलारुस र पोल्याण्डको सीमा क्षेत्रमा तनाव बडदै गएको छ । हजारौं आप्रवासी र शरणार्थीहरू पोल्याण्डले बेलारुससँगको पूर्वी सीमामा उग्र भूराजनीतिक द्वन्द्वको बीचमा फसेका छन् ।

बेलारुससँगको युरोपेली संघको सीमानामा महिनौं लामो सीमा संकटले यस हप्ता गम्भीर भूराजनीतिक विवादमा परिणत गरेको छ र मानवीय प्रकोपको डर पैदा गरेको छ । सोमबारदेखि, धेरै शरणार्थी र आप्रवासीहरू बेलारुस–पोल्याण्ड सीमाना नजिकै फसेको भीडमा सामेल भइरहेका छन् । उनीहरु सीमा नाघेर पोल्याण्ड जान चाहन्छन् ।

तर बेलारुस छोड्न खोज्नेहरूलाई पोल्याण्डमा प्रवेश गर्न निषेध गरिएको छ, निषेधित काँडे तारको बार र वार्साले तैनाथ सुरक्षा बलहरूको जनसमूहलाई उनीहरूको बाटोमा रोक लगाएको छ । तिनीहरू चिसो तापक्रममा अड्किएका छन् । अत्यावश्यक आपूर्ति वा चिकित्सा हेरचाहको पहुँच बिना । त्यसैले उनीहरु निकै समस्यामा छन् । आखिर यो समस्या कहाँबाट सुरु भयो ? यसबारे जान्न, हामीले अहिले के भइरहेको छ भन्नेबारे जान्नु जरुरी छ ।

त्यहाँ के भइरहेको छ ?
अनुमानित ३ हजारदेखि ४ हजार आप्रवासी र शरणार्थीहरू अहिले सीमा क्षेत्रमा छन् । जसमध्ये धेरै मध्य पूर्व र अफगानिस्तानका छन् । मानव अधिकार समूहहरू र विश्वव्यापी निकायहरूले तिनीहरूको भलाइको लागि चिन्ता उठाएका छन् । सिमानामा दुबै छेउमा रिपोर्ट गरिएको मृत्युको संख्यालाई औंल्याउँदै उनीहरूले जाडो सुरु हुने विश्वासघाती अवस्थाको प्रमाणको रूपमा देखाएका छन् । सहायताकर्मी, वकिल र पत्रकारलाई दुवैतर्फको महत्वपूर्ण सीमा क्षेत्रमा जानबाट रोक लगाइएको छ ।

संकट कसरी सुरु भयो ?
यस वर्षको सुरुमा संकट सुरु भयो, जब लामो समयदेखि बेलारूसी राष्ट्रपति अलेक्ज्याण्डर लुकाशेन्कोले ईयू प्रतिबन्धहरूप्रति क्रोधित प्रतिक्रिया देखाए । ब्लकले मिन्स्कलाई मे महिनामा एक यात्रु जेटको जबरजस्ती डाइभर्सन र त्यसपछि बोर्डमा रहेका असन्तुष्ट पत्रकार, रोमन प्रोटासेभिचलाई गिरफ्तार गरेकोमा सजाय दिएको थियो ।

यस घटनाभन्दा केही महिनाअघि ईयु र अमेरिकाले लुकासेन्कोको सरकारलाई अगस्ट २०२०को विवादित चुनाव पछि असहमतिलाई रोक्नको लागि दण्डित ग¥यो, जसले टठ–वर्षीय वृद्धलाई छैठौं कार्यकाल हस्तान्तरण ग¥यो र ठूलो सरकार विरोधी प्रदर्शनलाई उक्साएको थियो ।

ईयु र अमेरिकाले प्रतिबन्ध कडा गरेपछि लुकासेन्कोले पनि त्यसको प्रतिक्रिया कडा रुपमा दिए । युरोपेली युनियनअन्तर्गतका देशहरुमा छिर्न खोज्ने दस्तावेज नभएका शरणार्थी र आप्रवासीहरूलाई बेलारुसले आफ्नो सीमा क्षेत्रमा नरोक्ने घोषणा उनले गरे ।

प्रतिबन्ध लगाउने ईयु र अमेरिकाको निर्णयपछि आफु यस्तो कदम चाल्न बाध्य भएको उनको तर्क थियो । उनले शरणार्थीलाई रोक्नका लागि बेलारुसलाई रकम आवश्यक पर्ने र त्यसको प्रबन्ध ईयुले गर्नुपर्ने समेत बताएका थिए । यसपछि बेलारुससँग सीमा जोडिएका लिथुआनिया, लात्भिया र पोल्यान्डसहितका देशमा बेलारुस हुँदै आउने शरणार्थीहरुको संख्या बढिरहेको छ ।

कसले के भन्यो ?
आप्रवासीहरुलाई जर्बजस्ती उक्साएको आरोप ईयुले बेलारुसमाथि लगाएको छ । पश्चिमतर्फ जाने सजिलो छ भन्दै उनीहरुलाई उक्साइएकाले यसलाई ‘हाईब्रिट आक्रमण’ का रुपमा ईयुले चित्रण गरेको छ । नाकाबन्दीको बदलामा बेलारुसले यस्तो कदम चालेको ईयुको आरोप छ ।

लुकासेन्कोले ती आरोपहरूलाई अस्वीकार गर्दै ईयूलाई शरणसम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय नियमहरूको विपरीत, मानिसहरूलाई सुरक्षित यात्रालाई अस्वीकार गरेर मानवअधिकार उल्लङ्घन गरेको आरोप लगाएका छन् । छिल्लो समय पोल्यान्डका सैन्य गार्डहरुले कागजात नभएका आप्रवासीहरुलाई बेलारुस फर्काएको रिपोर्टहरु पनि आएका छन् ।

के रूसले भूमिका खेलिरहेको छ ?
पोल्याण्डले यो संकटको मूख्य योजनाकार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनलाई आरोप लगाएको छ । तर लुकाशेन्कोको सरकार सहयोगी र ऋणदाताको रूपमा धेरै निर्भर रहेको मस्कोले संलग्नता अस्वीकार गरेको छ ।

पोल्याण्ड र अन्य ईयु सदस्य देशहरुले बेलारुसको घाँटी निमोठ्न खोजेको आरोप रुसको छ । रुसले बेलारुसलाई ईयु र नाटो गठबन्धनविरुद्धको आफ्नो सुरक्षा बभर जोनका रुपमा हेर्ने गरेको छ ।

शुक्रबार बेलारुसमा रुसले अर्धसैन्य दस्तालाई सैनिक अभ्यासका लागि पनि पठाएको छ । लुकासेन्कोको सरकारलाई उसले सहयोग र आड–भरोसा दिदैं आएको छ । यसै साताको सुरुवातमा दुई आणविक क्षमतायुक्त बख्तरबन्द गाडीहरुसहित रुसी सेनाले दुई दिनसम्म बेलारुसमा गस्ती गरेको थियो ।

अब के हुन सक्छ ?
यो अस्पष्ट छ, तर थप वृद्धि सम्भावना देखिन्छ । इयुले सीमा संकटको प्रतिक्रियास्वरूप मिन्स्क(बेलारुस)माथि थप प्रतिबन्ध लगाउने कि नलगाउने भनेर विचार गरिरहेको छ । यसपटक ईयुले बेलारुसको एयरलाईन्सलाई निशाना बनाएर पनि प्रतिबन्ध लगाउनसक्छ । बेलारुसले संकटको इन्जिनियरिङलाई अस्वीकार गर्न जारी राखेको छ र पश्चिमा शक्तिहरूले लुकासेन्कोको सरकारमाथि लगाएको दण्डहरू हटाइएन भने यसलाई अन्त्य गर्न मद्दत गर्न नसक्ने चेतावनी दिएको छ ।

मिन्स्कले कुनै पनि नयाँ ईयू प्रतिबन्धको बदलामा बेलारूसी क्षेत्रबाट ट्रान्जिट गर्ने पाइपलाइनहरू मार्फत युरोपमा रूसी ग्यास आपूर्ति बन्द गर्ने धम्की पनि दिएको छ । तर, रुसले ग्यासको विषयलाई भने जारी संकटबाट अलग्गै राख्न चाहेको छ । ग्यास आपुर्तिको सम्झौता पूरा गर्न आफु प्रतिबद्ध रहेको रुसले जनाएको छ । हालैका हप्ताहरूमा युरोपेली बजारमा ग्यासका मूल्यहरूको रेकर्ड उच्चमा पुगेको छ । आपूर्तिमा अवरोध सिर्जना भएमा अत्यधिक संवेदनशील हुनेछ । –अलजजिराबाट